son haberler

Son Devir Ünyeli Osmanlı Ulemâsı – II

Yayınlanma Tarihi: 3 Kasım 2017 okunma

M. Ufuk MİSTEPE mistepe@gmail.com

Önceki bölümde son devir Ünyeli Osmanlı Ulemâsından Ahmet Şükrü Efendi, Ali Enver Efendi ve Mehmet Nurî Efendileri tanıtmaya çalışmıştık. Bu köşe yazımızda da diğer değerli Ünyeli şahsiyetleri tanıtmaya devam ediyoruz.

HÜSEYİN HÜSNÜ EFENDİ (Ünyeli)2

Tüccardan Osman Efendi’nin oğlu olup 1262 H. senesinde Ünye Kazası’nda doğmuştur. Ünye’de Çarşı Câmii Mektebi’nde Hoca Hacı Hâfız Ahmet Efendi’den ve Ünye Müderrisi Abdullah Efendi’den sarf, nahiv ve fıkıh okuyup İstanbul’a gelmiştir. 1283 H. senesinde Hocapaşa civarında Kayışî Mustafa Ağa Medresesi’ne dahil olmuştur. O sırada Bayezit Câmii Dersiâmlarından bulunan Beypazarlı Seyit Mehmet Asım Efendi’nin tedrîs halkasına dahil olup, 1298 H. senesinde icâzet almıştır. Ders Vekâleti’nin açtığı imtihanda 11 Cemazielaher 1297’de tedrîs ruhsatnâmesi ve Rebiulaher 1298’de ulûm-i Arabiye icâzetnâmesi almıştır. Beyazıt Câmii’nde tedrîse başlayarak 1312 H. senesinde talebelerine icâzetnâme vermeğe başlamıştır.

Uhdesine 7 Rebiulaher 1303’de İbtidaî Hariç İstanbul Müderrisliği ruûsu tevcih olunup, 21 Şaban 1311’de Hareket-i Hariç’e, 7 Cemazielaher 1318’de İbtidaî Dahil’e, 1 Zilhicce 1320’de Hareket-i Dahil’e ve 9 Zilkade 1325’de Musıla-i Sahn’a terfi buyurulmuştur. 21 Rebiulaher 1334’de Mahreç Pâyesi ile taltif buyurulmuştur: (13 Kânunievvel 1332)

Ömrünün küllisini dersiâmlıkla geçiren mümaileyh Beyazıt Dersiâmlığından Osmanlı İlmiye Teşkilâtı’nın lâğvı ile açıkta kalmıştır. Son zamanlarında Üsküdar’da Dıvardibi Caddesi’ndeki evinde vefat etmiştir: (14 Kânunievvel 1340 / 1924) (Sicil Defteri, c. 7, sh. 202, dosya : 3452)

HÜSEYİN SABRİ EFENDİ (Ünyeli)2

Aziziye Naibi Ali Rıza Efendi’nin oğlu olup, 1281 H. senesinde Ünye Kazası’nda doğmuştur. «Çoldirkadızâde» diye ma’ruftur. 21 Cemazielaher 1311’de icâzetnâme ve 21 Zilhicce 1311’de Mekteb-i Kudât’tan 3. sınıf niyâbet ehliyetnâmesi almıştır.

14 Haziran 1312’de Çankırı Sancağı Niyâbeti’ne tâyin olunmuş ve 4 Haziran 1313’de müddet-i örfiyesini ikmâl etmek üzere Sinop Sancağı’na nakledilmiştir. 27 Temmuz 1314’de istifaen Sinop Niyâbeti’nden ayrılmıştır.

3 Cemazielaher 1315’de uhdesine İbtidaî Hariç Bursa Müderrisliği tevcih olunmuştur. 22 Zilhicce 1317’de mümaileyhe 4. rütbeden Osmanlı Nişanı ihsan buyurulmuştur. 29 Ağustos 1316’dan 12 Nisan 1318’e kadar İçel ve 25 Teşrinisani 1320’den 1 Şubat 1322’ye kadar Lâzkiye Sancakları Niyâbetleri’nde bulunmuştur.

İlmî rütbesi 21 Receb 1323’de Sahn’a ve 29 Rebiulevvel 1325’de Musıla-i Süleymaniye’ye terfi buyurulmuştur. 26 Şubat 1324’den itibaren Çorum Livası Niyâbeti’ne tâyin edilmiş ve 6 Mayıs 1326’da Kırşehir Niyâbeti’ne nakl ile 5 Şubat 1326’da müddetinin hitamı ile buradan ayrılmıştır.

Birinci sınıf Kadılığa terfi’i ile 10 Teşrinisani 1327’de Yanya Vilâyeti Merkez Niyâbeti’ne tâyin olunmuştur. 10 Mayıs 1328’de ise Sivas Vilâyeti Niyâbeti’ne naklolunmuştur. 5 Eylül 1331’de ise Adana Vilâyeti Merkez Kadılığı’na tâyini İrade-i Seniyye’ce uygun görülmüştür. Sonradan Adana’dan müstafî sayılmıştır. (Sicil Defteri, c. 1, sh. 230)

İBRAHİM HAKKI EFENDİ (Ünyeli)2

Ünye Müftüsü Tokatîzâde Hasan Tahsin Efendi’nin oğlu olup, 1291 H. senesinde Ünye’de doğmuştur. Ünye Rüştiyesi Birinci Muallimi Abdülkadir Efendi’den Arapça ve Farsça okumuş ve Samsun Maarif Komisyonu’nda imtihan olarak ilk mekteb muallimliğini kazanmıştır. Eylül 1304’de Ünye Rüştiyesi Birinci Muallimi Muavinliği’ne tâyin edilmiştir.

Nisan 1311’de Ünye İbtidaî Mektebi Muallimliği’ne nakl ve Nisan 1312’de Görele Rüştiyesi İkinci Muallimliği’ne tâyin edilmiştir. 1313’den Kânunisani 1316’ya kadar Ünye Rüştiyesi İkinci Muallimliği’nde bulunmuş ve bu tarihten Mart 1326’ya kadar bu mektebin Dinî İlimler, Arapça ve Farsça Muallimliği’nde istihdam edilmiştir. Bu tarihten itibaren Haziran 1327’ye kadar Ünye Eytam Müdürlüğü’nde bulunmuştur. (Sicil Defteri, c. 4, sh. 31)

MEHMET RASIH EFENDİ (Ünyeli)4

Müderrislerden Feyzullah Efendi’nin oğlu olup, 1278 tarihinde Ünye’de doğmuştur. Rüştiyeden sonra Bayezit dersiâmlarından Mustafa Vehbî Efendi’nin ders halkasına girmiştir. İcazet aldığı gibi girmiş olduğu Mekteb-i Nüvvab’tan da Şevval 1309’da şehadetnâme almıştır.

Mayıs 1309’da Terme Naibi oldu. Daha sonra Turgutlu, Şarköy, Adapazarı, İskeçe, Malkara, Yozgat, Zor kaza ve sancakları niyabetlerinde bulunmuştur. Mayıs 1330’da Kırkkilise Sancağı Niyabeti’ne nakledilmiştir. Ağustos 1336 (1920)’da Sulh Anlaşması ahkâmınca terk olunan mahallerin memurları gibi açıkta kalmış ve bu tarihten itibaren ma’zûl sayılmışsa da Ağustos 1338 (1922)’de Beykoz Kazası Kadılığı’na tâyin olunmuştur. (Sicil Defteri, c. 5, sh. 18)

YUSUF BAHRİ EFENDİ (Ünyeli)4

Ziraatle uğraşan Taslı-zâde el-Hac Feyzullah Efendi’nin oğlu olup, 11 Nisan 1255 / 1839 tarihinde Ünye’nin Tuflancık Köyü’nde doğmuştur. Yirmi yaşında Ağustos 1274’de Ünye’de bulunan Sadullah Bey Medresesi’ne girmiş ve 12 sene Müderris Abdullah Efendi’den ders görmüştür. Şaban 1287’de İstanbul’a gelerek Süleymaniye ve Dârü’l-Hadîs Medreseleri’nde ikametle Süleymaniye Dersiâmlarından Hemşinli Hacı Salim Efendi’den ulûm-i âlîyeyi, Bayezit Dersiâmlarından Abdülkerim Efendi’den ilm-i tefsîri, Süleymaniye’de Gümüşhaneli Şeyh Ahmet Ziyaeddin Efendi’den ilm-i hadîsi; meanî, usûl ve cüz’iyyatı da Fatih Dersiâmlarından Hacı Şakir Efendi’den okuyup, 11 Kânunîevvel 1286’da bitirip icazet almıştır. İcazet alıp memleketine avdet etmiştir.

30 Kânunîsanî 1287’de ahalinin intihabı ile ilk feyiz aldığı Sadullah Bey Medresesi’nde müderrisliğe başlamıştır. 7 Mayıs 1303’de ise resmen Fetvahane-i Âlî tarafından beratla müderris tâyin edilmiştir.

1 Teşrinisanî 1299’da Ünye Kazası Müftüsü olmuştur. Tedrisatına mânî olduğu için 15 Şubat 1300’de müftülükten istifa etmişse de 15 Haziran 1325’de tekrar Ünye Müftüsü olmuştur.

Bursa Müderrisliği ruûsuna da nail olmuş ve yaşı geçtiği gibi ekseri zamanları da köyünde geçirdiğinden, bunun da Müslüman ahaliyi memnun etmediğinden Mart 1331 / 1915’de tekaüde sevk olunmuştur. (Dosya No. 2440)

Tarihî coşku ve perspektiften, yakın geçmişimizi hatırlamak dileğiyle.. esen kalınız…

Devam edecek

 

KAYNAKÇA :

2 ALBAYRAK, Sadık – Son Devir Osmanlı Ulemâsı (İlmiye Ricalinin Teracim-i Ahvali), Cild : 2, Medrese Yayınları No. : 4 – 2, Zafer Matbaası, İstanbul, 1980, 319 sh. + Ekler.

4 ALBAYRAK, Sadık – Son Devir Osmanlı Ulemâsı (İlmiye Ricalinin Teracim-i Ahvali), Cild : 4 – 5, Millî Gazete Yayınları No. : 1, İnceleme ve Araştırma Dizisi : 1, Zafer Matbaası, İstanbul, 1981, 571 sh. + Ekler.

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

Ünye’nin Demografik Yapısı – III

16 Şubat 2018 okunma
1657 yılında vefat ettiği muhtemel olan Kâtip Çelebi Cihannüma adlı eserinde Ünye’yi, Canik Sancağı sınırları içerisinde göstermekte, ancak Ünye sınırları dâhilinde olan ve merkez şehre 5 km uzaklıkta bulunan Cevizderesi ve Çöreği’yi ayrı kazâ... Devamını Oku

Sarı Yazma’da Terme Ve Ünye – II

9 Şubat 2018 okunma
Şâir ve romancımız Mehmet Rıfat ILGAZ’ın babası Hüseyin Vehbi Bey medrese eğitimi görmüştür. 35 yıl Düyûn-ı UmûmiyeMemuru olarak çalışmıştır (1865 Bartın-1928 Terme); anası Fatma Hanım (1870 Bartın-1952 Tosya)’dır.ILGAZ, babasının nüfuzunu... Devamını Oku

Strabon Ünye’den Bahsediyor Mu?

2 Şubat 2018 okunma
Milât öncesine giriş yapabileceğimiz en değerli güvenilir kaynak Strabon’un Geographika adlı eseridir. Milâdî I. yüzyılda yaşayan meşhur Amasyalı Coğrafyacı Strabon (M.Ö. 64 – M.S. 24), Roma Cumhuriyeti Dönemi’nin tarihçi, coğrafyacı ve filozofudur.... Devamını Oku

Tarihî Değerlerimiz – II

26 Ocak 2018 okunma
1847 yılında Ünye’ye gelen Xavier Hommaire de Hell Ünye Kalesi için “… kayaya oyulmuş bir anıt (kaya mezarı) bulunuyor. Daha çok Bizans işine benziyor. Bir kartalın döküntüleri (Roma İmparatorluğu’nun bir simgesi) alınlıkta görünebilir.”... Devamını Oku

Canik Sancağı ve İdarecileri – II

19 Ocak 2018 okunma
Doksan Üç Harbi (1877/78) ve sonrasında Anadolu, Rumeli ve Kafkaslardan yoğun bir göçe sahne oldu. Bunlar arasında “Batum Muhacirleri” diye kaynaklara geçen bir grup muhacir Trabzon Vilâyeti’ne bağlı Samsun, Ünye, Fatsa ve Ordu sahasında iskân... Devamını Oku

Ünye’nin Demografik Yapısı – II

12 Ocak 2018 okunma
07 Nisan 1404’te Ünye’ye ulaşan Ruy Gonzales de Clavijo, ‘Timur Devri’nde Semerkand’a Seyahat’ adlı eserinde “Tepelerde evler görünüyordu. Ahalinin çoğu Rum’du. Bize kalenin etrafında 300 kadar Türk bulunduğu söylenmişti.” bilgilerini aktarır.12... Devamını Oku

Tanîn Gazetesi’nde Ünye – III

5 Ocak 2018 okunma
Ben, bizi, Samsun’dan, doğrudan doğruya Trabzon’a gitmekten engelleyen koleraya teşekkür ederim. Çünki, bu sayede Samsun’dan Ünye’ye kadar yüz kilometrelik bir yolda pek kıymetli bir hazine olan bütün Canik Ovası’nı, Çarşamba ve Terme’yi, bu güzel... Devamını Oku

Sarı Yazma’da Terme ve Ünye – I

29 Aralık 2017 okunma
Hem yazılarında hem de kişisel yaşamında 1940’lı yılların toplumcu – gerçekçi şâirliğini yapan Türk şiir, roman ve öykü yazarı Mehmet Rıfat ILGAZ, hayatını sanatoryumlar ve cezaevlerinde geçirdi. Stepne mahlâsıyla “Hababam Sınıfı” romanını... Devamını Oku

Tarihî Değerlerimiz – I

22 Aralık 2017 okunma
Ünye’mizde hâkimiyet ya da ekonomik ilişki kurmuş bilinen kavim, zümre ve milletler ile devletlerini.. Kaşkalar, Hititler (daha doğrusu Hatti İmparatorluğu), İskitler, Miletliler (daha öncesi kolonist Fenikeliler), Khalybeler, Kimmerler, Frigler, Tibarenler,... Devamını Oku

Canik Sancağı ve İdarecileri – I

15 Aralık 2017 okunma
Bugüne değin Ünye’nin Milletvekilleri, Kaymakamları ve Belediye Başkanları farklı plâtformlarda büyüteç altına alınmıştı. Bu kez, Ünye’nin kazâ olarak vaktiyle bağlı olduğu Canik Sancağı yöneticilerini kronolojik tashihe tâbi tutmaya çalıştık.... Devamını Oku