son haberler

Son Devir Ünyeli Osmanlı Ulemâsı – II

Yayınlanma Tarihi: 3 Kasım 2017 okunma

M. Ufuk MİSTEPE mistepe@gmail.com

Önceki bölümde son devir Ünyeli Osmanlı Ulemâsından Ahmet Şükrü Efendi, Ali Enver Efendi ve Mehmet Nurî Efendileri tanıtmaya çalışmıştık. Bu köşe yazımızda da diğer değerli Ünyeli şahsiyetleri tanıtmaya devam ediyoruz.

HÜSEYİN HÜSNÜ EFENDİ (Ünyeli)2

Tüccardan Osman Efendi’nin oğlu olup 1262 H. senesinde Ünye Kazası’nda doğmuştur. Ünye’de Çarşı Câmii Mektebi’nde Hoca Hacı Hâfız Ahmet Efendi’den ve Ünye Müderrisi Abdullah Efendi’den sarf, nahiv ve fıkıh okuyup İstanbul’a gelmiştir. 1283 H. senesinde Hocapaşa civarında Kayışî Mustafa Ağa Medresesi’ne dahil olmuştur. O sırada Bayezit Câmii Dersiâmlarından bulunan Beypazarlı Seyit Mehmet Asım Efendi’nin tedrîs halkasına dahil olup, 1298 H. senesinde icâzet almıştır. Ders Vekâleti’nin açtığı imtihanda 11 Cemazielaher 1297’de tedrîs ruhsatnâmesi ve Rebiulaher 1298’de ulûm-i Arabiye icâzetnâmesi almıştır. Beyazıt Câmii’nde tedrîse başlayarak 1312 H. senesinde talebelerine icâzetnâme vermeğe başlamıştır.

Uhdesine 7 Rebiulaher 1303’de İbtidaî Hariç İstanbul Müderrisliği ruûsu tevcih olunup, 21 Şaban 1311’de Hareket-i Hariç’e, 7 Cemazielaher 1318’de İbtidaî Dahil’e, 1 Zilhicce 1320’de Hareket-i Dahil’e ve 9 Zilkade 1325’de Musıla-i Sahn’a terfi buyurulmuştur. 21 Rebiulaher 1334’de Mahreç Pâyesi ile taltif buyurulmuştur: (13 Kânunievvel 1332)

Ömrünün küllisini dersiâmlıkla geçiren mümaileyh Beyazıt Dersiâmlığından Osmanlı İlmiye Teşkilâtı’nın lâğvı ile açıkta kalmıştır. Son zamanlarında Üsküdar’da Dıvardibi Caddesi’ndeki evinde vefat etmiştir: (14 Kânunievvel 1340 / 1924) (Sicil Defteri, c. 7, sh. 202, dosya : 3452)

HÜSEYİN SABRİ EFENDİ (Ünyeli)2

Aziziye Naibi Ali Rıza Efendi’nin oğlu olup, 1281 H. senesinde Ünye Kazası’nda doğmuştur. «Çoldirkadızâde» diye ma’ruftur. 21 Cemazielaher 1311’de icâzetnâme ve 21 Zilhicce 1311’de Mekteb-i Kudât’tan 3. sınıf niyâbet ehliyetnâmesi almıştır.

14 Haziran 1312’de Çankırı Sancağı Niyâbeti’ne tâyin olunmuş ve 4 Haziran 1313’de müddet-i örfiyesini ikmâl etmek üzere Sinop Sancağı’na nakledilmiştir. 27 Temmuz 1314’de istifaen Sinop Niyâbeti’nden ayrılmıştır.

3 Cemazielaher 1315’de uhdesine İbtidaî Hariç Bursa Müderrisliği tevcih olunmuştur. 22 Zilhicce 1317’de mümaileyhe 4. rütbeden Osmanlı Nişanı ihsan buyurulmuştur. 29 Ağustos 1316’dan 12 Nisan 1318’e kadar İçel ve 25 Teşrinisani 1320’den 1 Şubat 1322’ye kadar Lâzkiye Sancakları Niyâbetleri’nde bulunmuştur.

İlmî rütbesi 21 Receb 1323’de Sahn’a ve 29 Rebiulevvel 1325’de Musıla-i Süleymaniye’ye terfi buyurulmuştur. 26 Şubat 1324’den itibaren Çorum Livası Niyâbeti’ne tâyin edilmiş ve 6 Mayıs 1326’da Kırşehir Niyâbeti’ne nakl ile 5 Şubat 1326’da müddetinin hitamı ile buradan ayrılmıştır.

Birinci sınıf Kadılığa terfi’i ile 10 Teşrinisani 1327’de Yanya Vilâyeti Merkez Niyâbeti’ne tâyin olunmuştur. 10 Mayıs 1328’de ise Sivas Vilâyeti Niyâbeti’ne naklolunmuştur. 5 Eylül 1331’de ise Adana Vilâyeti Merkez Kadılığı’na tâyini İrade-i Seniyye’ce uygun görülmüştür. Sonradan Adana’dan müstafî sayılmıştır. (Sicil Defteri, c. 1, sh. 230)

İBRAHİM HAKKI EFENDİ (Ünyeli)2

Ünye Müftüsü Tokatîzâde Hasan Tahsin Efendi’nin oğlu olup, 1291 H. senesinde Ünye’de doğmuştur. Ünye Rüştiyesi Birinci Muallimi Abdülkadir Efendi’den Arapça ve Farsça okumuş ve Samsun Maarif Komisyonu’nda imtihan olarak ilk mekteb muallimliğini kazanmıştır. Eylül 1304’de Ünye Rüştiyesi Birinci Muallimi Muavinliği’ne tâyin edilmiştir.

Nisan 1311’de Ünye İbtidaî Mektebi Muallimliği’ne nakl ve Nisan 1312’de Görele Rüştiyesi İkinci Muallimliği’ne tâyin edilmiştir. 1313’den Kânunisani 1316’ya kadar Ünye Rüştiyesi İkinci Muallimliği’nde bulunmuş ve bu tarihten Mart 1326’ya kadar bu mektebin Dinî İlimler, Arapça ve Farsça Muallimliği’nde istihdam edilmiştir. Bu tarihten itibaren Haziran 1327’ye kadar Ünye Eytam Müdürlüğü’nde bulunmuştur. (Sicil Defteri, c. 4, sh. 31)

MEHMET RASIH EFENDİ (Ünyeli)4

Müderrislerden Feyzullah Efendi’nin oğlu olup, 1278 tarihinde Ünye’de doğmuştur. Rüştiyeden sonra Bayezit dersiâmlarından Mustafa Vehbî Efendi’nin ders halkasına girmiştir. İcazet aldığı gibi girmiş olduğu Mekteb-i Nüvvab’tan da Şevval 1309’da şehadetnâme almıştır.

Mayıs 1309’da Terme Naibi oldu. Daha sonra Turgutlu, Şarköy, Adapazarı, İskeçe, Malkara, Yozgat, Zor kaza ve sancakları niyabetlerinde bulunmuştur. Mayıs 1330’da Kırkkilise Sancağı Niyabeti’ne nakledilmiştir. Ağustos 1336 (1920)’da Sulh Anlaşması ahkâmınca terk olunan mahallerin memurları gibi açıkta kalmış ve bu tarihten itibaren ma’zûl sayılmışsa da Ağustos 1338 (1922)’de Beykoz Kazası Kadılığı’na tâyin olunmuştur. (Sicil Defteri, c. 5, sh. 18)

YUSUF BAHRİ EFENDİ (Ünyeli)4

Ziraatle uğraşan Taslı-zâde el-Hac Feyzullah Efendi’nin oğlu olup, 11 Nisan 1255 / 1839 tarihinde Ünye’nin Tuflancık Köyü’nde doğmuştur. Yirmi yaşında Ağustos 1274’de Ünye’de bulunan Sadullah Bey Medresesi’ne girmiş ve 12 sene Müderris Abdullah Efendi’den ders görmüştür. Şaban 1287’de İstanbul’a gelerek Süleymaniye ve Dârü’l-Hadîs Medreseleri’nde ikametle Süleymaniye Dersiâmlarından Hemşinli Hacı Salim Efendi’den ulûm-i âlîyeyi, Bayezit Dersiâmlarından Abdülkerim Efendi’den ilm-i tefsîri, Süleymaniye’de Gümüşhaneli Şeyh Ahmet Ziyaeddin Efendi’den ilm-i hadîsi; meanî, usûl ve cüz’iyyatı da Fatih Dersiâmlarından Hacı Şakir Efendi’den okuyup, 11 Kânunîevvel 1286’da bitirip icazet almıştır. İcazet alıp memleketine avdet etmiştir.

30 Kânunîsanî 1287’de ahalinin intihabı ile ilk feyiz aldığı Sadullah Bey Medresesi’nde müderrisliğe başlamıştır. 7 Mayıs 1303’de ise resmen Fetvahane-i Âlî tarafından beratla müderris tâyin edilmiştir.

1 Teşrinisanî 1299’da Ünye Kazası Müftüsü olmuştur. Tedrisatına mânî olduğu için 15 Şubat 1300’de müftülükten istifa etmişse de 15 Haziran 1325’de tekrar Ünye Müftüsü olmuştur.

Bursa Müderrisliği ruûsuna da nail olmuş ve yaşı geçtiği gibi ekseri zamanları da köyünde geçirdiğinden, bunun da Müslüman ahaliyi memnun etmediğinden Mart 1331 / 1915’de tekaüde sevk olunmuştur. (Dosya No. 2440)

Tarihî coşku ve perspektiften, yakın geçmişimizi hatırlamak dileğiyle.. esen kalınız…

Devam edecek

 

KAYNAKÇA :

2 ALBAYRAK, Sadık – Son Devir Osmanlı Ulemâsı (İlmiye Ricalinin Teracim-i Ahvali), Cild : 2, Medrese Yayınları No. : 4 – 2, Zafer Matbaası, İstanbul, 1980, 319 sh. + Ekler.

4 ALBAYRAK, Sadık – Son Devir Osmanlı Ulemâsı (İlmiye Ricalinin Teracim-i Ahvali), Cild : 4 – 5, Millî Gazete Yayınları No. : 1, İnceleme ve Araştırma Dizisi : 1, Zafer Matbaası, İstanbul, 1981, 571 sh. + Ekler.

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

Ünye’de İz Bırakan Eşkıya ve Çete Reisleri – II

18 Mayıs 2018 okunma
Bu uzun makale dizisinde, birlik ve beraberliğe daha çok ihtiyaç duyduğumuz bugünlerde özellikle tarihin tekerrür etmemesine odaklı ders alınması gereken acı ve tatsız yaşanmışlıklar ele alınmıştır(konuyu istismar etmeye eğilimli, okuma kültüründen... Devamını Oku

Ünye’nin Demografik Yapısı – V

11 Mayıs 2018 okunma
Lozan Barış Konferansı’nda 30 Ocak 1923’te Yunanistan’da yerleşik Müslümanlarla Türkiye’de yerleşik Ortodoks Rumların zorunlu göçünü öngören Mübadele Sözleşmesi imzalanmış ve 24 Temmuz 1923’te Lozan Anlaşması ile onaylanmıştı. Türkler için... Devamını Oku

Canik Sancağı ve İdarecileri – IV

4 Mayıs 2018 okunma
1805 tarihinde Erzurum’dan idarî olarak ayrılan Şarkî Karahisar tekrar Trabzon Livasına bağlanmıştır. Bu tarihlerde Ordu (Bayramlı ve Bucak) ve yine Ordu’ya bağlı Hapsamana (Gölköy) nahiyeleri de Şarkî Karahisar’a bağlıydı. Bayramlı, Ordu şehrinin 4 km... Devamını Oku

Tarihî Değerlerimiz – IV

27 Nisan 2018 okunma
Karadeniz sahilinde 16. ve 17. yüzyıllarda en mühim ticaret iskelesi Ünye’de mühim bir tersane mevcuttu ve devletin ihtiyaç duyması halinde savaş gemileri de inşâ edilirdi. Özellikle Osmanlı Devleti’nin savaşa girdiği yahut donanmanın güçlendirilmesine... Devamını Oku

Muhaceret Anlatımlarında Ünye Kazası

20 Nisan 2018 okunma
Şubat 1916 ve sonrasında, önce Erzurum’un düşüşü ve sonra Karadeniz sahili boyunca Fındıklı’dan itibaren Rize’ye doğru Rus kuvvetlerinin ilerlemeye başlaması1 bölge insanını göçe zorlamıştır. Trabzon vilâyet merkezinde ve çevresinde Şubat 1916 ve... Devamını Oku

Ünye’de İz Bırakan Eşkıya ve Çete Reisleri – I

13 Nisan 2018 okunma
Osmanlı topraklarına göç eden ve sayıları yüzbinlerle ifade edilen muhacirlerden bir kısmı kanunsuz işlere tevessül ederek, birtakım problemlere sebep olmuşlardı. Aşağıda belge ve kaynaklara dayalı anlatılan bu olaylar genele şâmil değildir ve tahmin... Devamını Oku

Osmanlı Ağacı Gövdesindeki Kurt – II

6 Nisan 2018 okunma
1870’te Selanik’in nüfusu 90 000 idi. Bunların 50 000’i Yahudi, 22 000’i Müslüman ve Sabetayist, 18 000’i Rum’du. Selanik aynı zamanda Sabetayistlerin(Yahudi dönmelerin) en kalabalık olduğu şehir idi. Sayıları hiç de küçümsenecek bir nüfus... Devamını Oku

Ünye’nin Demografik Yapısı – IV

30 Mart 2018 okunma
Ahmet Hamdi Efendi’nin ‘Nüzhetü’l Bünyân’ adlı coğrafya kitabı 08 Şubat 1895’te basılmış olup, kitapta Canik Sancağı’na bağlı Ünye Kasabası nüfusunun 2.000 civarında olduğu belirtilmektedir.12 Temmuz 1902 tarihli Servet-i Fünûn Dergisi’nde... Devamını Oku

Sarı Yazma’da Terme Ve Ünye – III

23 Mart 2018 okunma
İlk sandal yanaştı, yolcularını boşaltıp gitti. İkinci sandal da yanaştı, yoktu. Eee artık ne yapar yapar üçüncü sandaldan mutlaka çıkardı ağabeyim. Ne kadar olsa kıyı çocuğuydu. Sadece cezaevinde geçen şu son bir yıl içinde uzak kalmıştı denizden.... Devamını Oku

Canik Sancağı ve İdarecileri – III

16 Mart 2018 okunma
1350 yılı ilkbaharında kaleme alınmış olduğu kabul edilen ve İlhanlı Devleti’nin bütçesi olarak bilinen Risâle-i Felekiyye’ye göre, Hoca Necmeddin el-Hoyî uhdesindeki Memleket-i Rum’un orta memleketler olarak addedilen kısmında Etrak-ı Vilayet-i Canid yer... Devamını Oku