son haberler

Ünye’nin Demografik Yapısı – IV

Yayınlanma Tarihi: 30 Mart 2018 okunma

M. Ufuk MİSTEPE mistepe@gmail.com

Ahmet Hamdi Efendi’nin ‘Nüzhetü’l Bünyân’ adlı coğrafya kitabı 08 Şubat 1895’te basılmış olup, kitapta Canik Sancağı’na bağlı Ünye Kasabası nüfusunun 2.000 civarında olduğu belirtilmektedir.12

Temmuz 1902 tarihli Servet-i Fünûn Dergisi’nde “Son senelerde vesait-i nakliyenin vapurlara mahsus bir hal alması gemicilik sanatının cazipliğini azalttığından, Ünye ahalisi kunduracılık, demircilik, bakırcılık, kalaycılık, doğramacılık, kayıkçılık, dülgerlik ve emsali sanayi ile temin-i maişet etmekte ve içlerinden birçok kimseler de Rusya ile Romanya ve Bulgaristan taraflarına gitmektedirler.” açıklamaları yer alır.12

  1. 1320 (M. 1902) tarihli Trabzon Vilâyet Salnâmesi’ne göre Ünye Kazâsı’nın Karakuş (Akkuş) nahiyesi ile birlikte olan nüfusu 51.169 İslâm (25.113 erkek, 26.056 kadın), 4.554 Rum (2.242 erkek, 3.312 kadın), 4.720 Ermeni (2.440 erkek, 2.280 kadın) ve yekûn 60.443 kişidir (29.795 erkek ve 30.648 kadın).16

1903 Trabzon Vilâyet Salnâmesi’nde Ünye’de sırma ve ipek işlemeli el havluları dokunduğu, mendil, uçkur, halat, kilim yapımının ileri düzeyde olduğu; ceviz sandık yapımının, bakır ve demir işlemeciliğinin geliştiği belirtilmektedir.3

Demografik yapıyı etkileyen mübadele ve tehcirle beraber, göçleri de bilhassa dikkate almak gerekir. Merhum Ramazan ÇOLDUR’un konu ile ilgili tespit ettiği Osmanlı belgelerinden alıntı yapacak olursak : “Gürcü İslâmlardan aileleri ile beraber Muradiye ve Acara bölgesinden Ünye’ye hicret ettikleri ve diğer ailelerin de peyderpey gelecekleri (DH.EUM.4. ŞD, 1/20), Ünye’ye gelen on bin kadar mültecinin fevkalâde izdihama sebep olduğu, bunların iskân için Terme ve Çarşamba’ya da taksim edilerek dağ köylerine nakil ve iskân edilmeleri (DH.ŞFR, 71/117), Asir Vapuru’nun Trabzon, Ordu, Giresun, Ünye, Samsun ve Şile’ye çıkarmak üzere altı yüz; Nusret Vapuru’nun ise Trabzon, Giresun, Ünye ve Gemlik iskelelerine bırakmak üzere üç bin kadar muhacirle hareket ettikleri (Y.PRK.KOM, 3/49), Ünye ve Terme Kazâlarından 376 haneden oluşan ve Rusya’ya iltica etmek için Samsun’a gelen Ermenilerin lisan-i münasiple vaz geçirilmesi hususunda gayret gösterilmesi (Y.MTV, 21/21), Ordu, Ünye ve Terme’de ikamet etmekte olan Lâzların Çürüksulu Ali Paşa etrafında kümelenerek meydana getirdikleri kargaşalıktan dolayı birkaç yüz hanenin Rusya’ya iltica ve yüz elli hanenin de Batum’a hareket ettiği (HR.SYS, 218/22)” hususlarını belirtmekte yarar vardır.12

  1. 1322 (M. 1904) Trabzon Vilâyet Salnâmesi’ne göre Ünye Kazâsı’nın Müslim ve Gayrimüslim erkek ve kadın nüfusu şöyledir: 36.344 İslâm (17.458 erkek, 18.886 kadın), 4.708 Rum (2.323 erkek, 2.385 kadın), 4.742 Ermeni (2.457 erkek, 2.285 kadın) ve yekûn 45.794 kişidir (22.238 erkek ve 23.556 kadın). 1904’te Nüfus Kalemi Memuru Ali Rıza Efendi ve Kâtibi de Tahsin Efendi idi.16

1907’de basılan, Tüccarzâde İbrahim Hilmi’ye ait ‘Memalik-i Osmaniyye Ceb Atlası’nda müellif, ‘Ünye’nin nüfusu 10.000 civarındadır’ der.12

16 Temmuz 1911 günü Terme’den Ünye’ye hareket eden Tanin Gazetesi Yazarı Ahmet Şerif Bey hâtıratında “Şimdiye kadar uğradığımız yerlerde olduğu gibi Ünye’de de en fazla memnuniyet ve iftihar verici taraf, unsurlar arasında yürürlükte olan iyi geçinme ve birliktir. Hele Ermenilerle İslâmlar, vatandaşça ve kardeşçe geçinmektedirler. Hattâ Ünye İttihat ve Terakki Kulübü’nün başkanı, Ermeni vatandaşlarımızdan bir kimsedir” der.12

Bu arada savaş nedeni ile hükûmetin genel seferberlik ilân etmesi ve Hıristiyan yükümlülerin “Amele Taburları”na yazılmaları da doğal olarak asker kaçaklarının sayılarını arttırır. 13 Temmuz 1915 tarihinde Nâzır Talat imzalı telgrafta, ‘Samsun’da bir türlü emniyet altına alınamayan 200 kadar Ermeni askerin ve Samsun mıntıkasındaki üç amele taburuyla terzihane ve inşaatlarda çalışan Ermeniler derhal amele taburlarına katılmaları ve yol inşaatında çalıştırılmaları için askerî müfreze eşliğinde Ünye üzerinden Sivas’a gönderilmişlerdir’ ifadesi yer almaktadır.8 Bahattin Şakir’in Samsun’a gelmesiyle birlikte sürgün politikası sistemli bir biçimde uygulanır. Ocak 1917 sonunda Bafra çevresi, bunu Şubat’ta da Çarşamba ve Ünye izleyeceklerdir. Buralarda yaşayan 30.000 kadar insan Ankara vilâyetine doğru yola çıkarılır. Ordulu Rumlar 1917 Ağustos’unda nakledilirler. Rum tehciri, bir yıl önce Ermenilere uygulanandan farklı olarak katliama yol açmamıştır.10

Balkan Savaşları (08 Ekim 1912 – 29 Eylül 1913) sonrasında yüz binlerce Müslüman Türk, savaşta yenik düşen Osmanlı ordusunun peşi sıra sonsuz acılar içinde doğdukları toprakları terk ederek Anadolu’ya sığındı. Benzer trajedi, 1922 yılında Kurtuluş Savaşı’nda yenik düşen Yunan ordusuyla beraber Anadolu’yu terk eden Ortodoks Rumlar’ın başına geldi. Bir ay gibi kısa bir süre içinde yüz binlerce Ortodoks Rum Yunanistan’a sığındı. Yunanistan’ın nüfusu bir anda dörtte bir oranında arttı. Bu durum Yunanistan’da büyük sıkıntılara ve kaosa yol açtı.7 Ünye’de ise Rumlar nüfusun % 7 kadarını oluşturuyordu.

04 Aralık 1920 günü Ordu livasının teşkiline dair kanun ile merkezi Ordu olmak üzere Canik Sancağı’na merbut Fatsa ve Ünye Kazâları’nın rabt ve ilhakı suretiyle Ordu müstakil livası teşkil olunmuştur. Bu karar üzerine Fatsa ve Ünyeliler, Ordu ile iktisadî ve idarî münasebetlerinin olmamasından dolayı kesinlikle Ordu’ya tâbi olmayacaklarını bildirmişlerdi.12 Günümüzde de Ünye ve Fatsa’nın Midrebolu mevkiinde CANİK adıyla birleşik bir İL olma gayretleri düşünce bazında olgunlaştırılmaya çalışılmaktadır.13

Tarihî coşku ve perspektiften, Ünye’de Ünyeli nüfusunda sayılma erdemliliği dileğiyle.. esen kalınız. Devam Edecek

KAYNAKÇA :

  3 YURT Ansiklopedisi – Türkiye, İl İl: Dünü, Bugünü Yarını / Cilt 9, 1982/83.

  7 HALAÇOĞLU, Prof. Dr. Yusuf -; Ermeni Tehcirine Dair Gerçekler (1915), TTK Yayını, Ankara, 2001.

  8 BABACAN, Yrd. Doç. Dr. Hasan – Birinci Dünya Harbi’nde Samsun ve Çevresinde Ermeni Tehciri Uygulamaları Üzerine Birkaç Belge; Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (1915 – 1920), Ankara, 1995 (Yayın Nu. 14), sh. 73.; BOA, DH.SFR., 54/439, Dahiliye Nezareti’nden Canik Mutasarrıflığı’na 30 Haziran 1331 (13 Temmuz 1915) tarihli şifre telgraf.

10 MİSTEPE, M. Ufuk – Ünye’de Rum Mezâlimi – Pontus Meselesi http://unyezile.com/rum.htm

12 DOĞAN, Osman – Karadeniz’de Bir Boğaziçi Ünye, Ünye Kent Arş. Ser. 2, İst., 2006, 384 sh.

13 MİSTEPE, M. Ufuk / Ünye – Fatsa Arası http://unyezile.com/unsa.htm

16 ÇALIK, Mustafa ve Yayın Kurulu – Tarihi, Sarayı, Konakları, Kadıları, Hattatları, Fındığı, Mısırı ve Gemiciliği ile Ünye, İstanbul, 1999, 278 sh.

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

Muhaceret Anlatımlarında Ünye Kazası

20 Nisan 2018 okunma
Şubat 1916 ve sonrasında, önce Erzurum’un düşüşü ve sonra Karadeniz sahili boyunca Fındıklı’dan itibaren Rize’ye doğru Rus kuvvetlerinin ilerlemeye başlaması1 bölge insanını göçe zorlamıştır. Trabzon vilâyet merkezinde ve çevresinde Şubat 1916 ve... Devamını Oku

Ünye’de İz Bırakan Eşkıya ve Kabadayılar – I

13 Nisan 2018 okunma
Ünye yakın tarihinde yaşanmış çete, eşkıya ve kabadayılık olaylarına ilişkin sözlü aktarımlar ve belge niteliğinde yazılı dokümanlardan istifade suretiyle Ünye’de bir şekilde bulunmuş ve iz bırakmış çete reis ve elemanları ile eşkıyalar ve... Devamını Oku

Osmanlı Ağacı Gövdesindeki Kurt – II

6 Nisan 2018 okunma
1870’te Selanik’in nüfusu 90 000 idi. Bunların 50 000’i Yahudi, 22 000’i Müslüman ve Sabetayist, 18 000’i Rum’du. Selanik aynı zamanda Sabetayistlerin(Yahudi dönmelerin) en kalabalık olduğu şehir idi. Sayıları hiç de küçümsenecek bir nüfus... Devamını Oku

Sarı Yazma’da Terme Ve Ünye – III

23 Mart 2018 okunma
İlk sandal yanaştı, yolcularını boşaltıp gitti. İkinci sandal da yanaştı, yoktu. Eee artık ne yapar yapar üçüncü sandaldan mutlaka çıkardı ağabeyim. Ne kadar olsa kıyı çocuğuydu. Sadece cezaevinde geçen şu son bir yıl içinde uzak kalmıştı denizden.... Devamını Oku

Canik Sancağı ve İdarecileri – III

16 Mart 2018 okunma
1350 yılı ilkbaharında kaleme alınmış olduğu kabul edilen ve İlhanlı Devleti’nin bütçesi olarak bilinen Risâle-i Felekiyye’ye göre, Hoca Necmeddin el-Hoyî uhdesindeki Memleket-i Rum’un orta memleketler olarak addedilen kısmında Etrak-ı Vilayet-i Canid yer... Devamını Oku

Tarihî Değerlerimiz – III

9 Mart 2018 okunma
Değerler, üzerinde çok durulan bir konu olmasına rağmen henüz kavramsal olarak yeterince açıklığa kavuşturulmuş değildir (Anar, 1983:8; Dilmaç, 2002). Değerlerle ilgili tartışmalar; değerlerin tanımı, kaynağı, relativ mi yoksa mutlak mı oldukları, önem... Devamını Oku

Tarihî Değerlerimiz – III

2 Mart 2018 okunma
Değerler, üzerinde çok durulan bir konu olmasına rağmen henüz kavramsal olarak yeterince açıklığa kavuşturulmuş değildir (Anar, 1983:8; Dilmaç, 2002). Değerlerle ilgili tartışmalar; değerlerin tanımı, kaynağı, relativ mi yoksa mutlak mı oldukları, önem... Devamını Oku

Osmanlı Ağacı Gövdesindeki Kurt – I

23 Şubat 2018 okunma
Ünye’de Feyziye Mektebi adıyla eğitim ve öğretime başlayan okulun Anafarta İlkokulu olarak günümüze ulaşan tedrisat dönemine dair daha önce yayımladığımız dört bölümlük tarihçe çalışmamız1 bizi Osmanlı Dönemi’nin bazı olaylarını aydınlığa... Devamını Oku

Ünye’nin Demografik Yapısı – III

16 Şubat 2018 okunma
1657 yılında vefat ettiği muhtemel olan Kâtip Çelebi Cihannüma adlı eserinde Ünye’yi, Canik Sancağı sınırları içerisinde göstermekte, ancak Ünye sınırları dâhilinde olan ve merkez şehre 5 km uzaklıkta bulunan Cevizderesi ve Çöreği’yi ayrı kazâ... Devamını Oku

Sarı Yazma’da Terme Ve Ünye – II

9 Şubat 2018 okunma
Şâir ve romancımız Mehmet Rıfat ILGAZ’ın babası Hüseyin Vehbi Bey medrese eğitimi görmüştür. 35 yıl Düyûn-ı UmûmiyeMemuru olarak çalışmıştır (1865 Bartın-1928 Terme); anası Fatma Hanım (1870 Bartın-1952 Tosya)’dır.ILGAZ, babasının nüfuzunu... Devamını Oku