son haberler

HALKEVLERİ

Yayınlanma Tarihi: 7 Mart 2022 okunma

Süleyman ERKAN s-erkan-12@hotmail.com

      Halkevlerinin yerini günümüzde Halk Eğitim Müdürlüğü, Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde yerini almıştır. Yaygın eğitimde büyük bir halk kitlesine eğitimi kesintisiz sürdürmektedir. 1932’li yıllarda halkevleri eğitimde büyük bir boşluğu doldurmuştur.

      Halkevleri derneği, Türkiye genelinde barınma, sağlık, eğitim, çevre, kadın, engelli haklarının savunulması ve geliştirilmesi için faaliyet gösteren dernektir. Halkevleri kamu yararına çalışan dernekler statüsünde olan bir sivil toplum kuruluşudur. Sloganı;( Halkın hakları var.)Kuruluşu; 19-Şubat-1932 Cuma. Statü; dernek. Amaç; İnsan hakları mücadelesi. Merkezi; Konur Sokak, no 8/9 Kızılay. Hizmet bölgesi; Türkiye. Genel başkanı Nebiye Merttürk. Genel sekreteri; Mustafa Eberli köse. Genel örgütleme sekreteri; Kutay Meriç. Kadın sekreteri; Şeyma Özbek. Resmi site; halkevleri. Org. tr

       Cumhuriyet döneminde ülkenin sosyal, kültürel kalkınmasında Cumhuriyet’in getirdiği değerlerin geniş halk kitlelerine ulaşması için, 14-Şubat- 1923 günü başta Ankara olmak üzere on dört il merkezinde halkevleri açılmıştır. Halkevleri Cumhuriyet ideolojisinin, özellikle 1930’lu yıllarında ki ekonomik, toplumsal koşulların bir ürünüdür. İkinci meşrutiyet döneminde uygulanan Türk Ocakları modelinin deneyimi, birikiminin yeni yapılanmada önemli bir payı vardır. Türk Ocakları’nın Cumhuriyet Halk Partisi ile bütünleşmesi durumu ortaya çıkmıştır. İleriki tarihlerde Türk Ocakları’nın devrimlere ilgisiz kaldığı öne sürülerek kapatılmıştır.

          Halkevleri CHP’nin halkçılık ilkesinin uygulanması, halkla bütünleşmesinin kuruluşları olarak tasarlandı. Dr. Reşit Galip halkevlerini kurma görevini üstlendi. “Cumhuriyet Halk Partisi’nin halkevleri ile takip ettiği gaye, milleti şuurlu, birbirini anlayan, birbirini seven ideale bağlı bir halk kütlesi halinde teşkilatlandırmaktır.”  Atatürk’ün aydınlanma kurumu halkevlerini açtı. “Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir, Fendir…” Cumhuriyet kurulurken toplam nüfusun % 10’ u okuryazar değildi. Halkevlerinin temel amacı; Cumhuriyet’in getirdiği değerlerin laik ve çağdaş bir toplum kurulması, örgütlenmesi için halka anlatılması, benimsetilmesi olarak görülmüştür.

      Halkevlerinin ulaşılamadığı köylere, mahallelere halkodalarının kurulmasına karar verilir. En az elli üye bulunması şartıyla halkodası açılabilecekti. 1940’ta ülke genelinde Yüz Kırk Bir halkodası açıldı. Halkevleri dokuz şube halinde örgütlenmiştir. 1- Dil, edebiyat, tarih şubesi. 2-  Güzel sanatlar şubesi. 3- Temsil ( tiyatro ve seyirlik oyunlar) şubesi. 4- Spor şubesi. 5- Sosyal yardım şubesi. 6- Halk dershaneleri ve kurs şubesi. 7- Kütüphane ve yayın şubesi. 8- Köycülük şubesi. 9- Müze ve sergi şubesi. Halkevi, halkodası bu faaliyetlerin en az üçünde faaliyet göstermelidir.

      Halkevleri sayesinde insanlar bir araya geliyor, sosyal konularda, kültür etkileşimini birbirlerine aktarıyorlardı. Bilmedikleri konuları, eğitilmiş insanlardan, kitaplardan öğreniyorlardı. İsteyerek, severek, yaşayarak, eğlenerek, sosyalleşerek öğrenmeyi kendilerine ilke edinmişlerdir. Halkın mutlaka her köy ve mahallede bir halkevi ve halkodası olması, günümüzde de gerekli olduğuna inananlardanım. Çalışan, üreten insanların mutlaka okumaya, öğrenmeye, araştırmaya ihtiyaçları vardır. Tek başına sevincini, üzüntünü, zenginliğini, yoksulluğunu paylaşamazsın. İnsan sosyal bir canlıdır, toplumla paylaşır.

          Halkevlerinin üye sayısı dört yılda 55.000’e ulaştı. Kütüphanelerdeki kitap sayısı 106.555 cildi buldu. 1938’de kitap sayısı 106.000, okuyucu sayısı 1.095.910; 1941’de kitap sayısı 419.250’ye, okuyucu sayısı 2.416.813’e ulaştı. Kütüphanelerde halkın okuma alışkanlığı kazandığı, öğrencilerin dersleri için referans kaynaklarının bulunduğu, boş zamanlarında ders çalışıp kitap okudukları yerler olmuştur. Kütüphanelere alınacak kitaplar bazı koşullara uymak zorundaydı. Türk devrimine karşı, yabancı rejim, ideolojileri tasvir eden, irticai zihniyeti hedefleyen, cinayet, intikam vakalarını telkin eden, ahlaki bakımdan düzeysiz yayınların kütüphanelere alınması yasaktı.

        Çok partili döneme geçişle, Demokrat Parti iktidara gelmişti. Halkevleri CHP’den bağımsız olsa bile Adnan Menderes halkevlerini kapatma niyetindeydi. Atatürk Devrimleri’nin hem bir eseri, hem koruyucusuydu. Halkevlerinin sonu köy enstitüleri gibi olması doğaldı.  CHP’lilerin protesto edip katılmadığı 8-Ağustos- 1951 tarihli oturumda, Halkevlerinin kapatılmasını öngören 5830 sayılı yasa, toplam üye sayısı 468 olan mecliste 340 evet oyu almıştır. Yasa 11-Ağustos- 1951 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Böylece halkevleri kapatılmıştır. Halkevlerinin kapatılmasıyla ülkenin aydınlanma pencerelerinden biri daha kapatılmıştı. Halkevlerinin kapatılması ülkemiz için yersiz, haksız bir yıkım olmuştur…

 

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

   KOZA TIRTIL HİKÂYESİ

1 Şubat 2023 okunma
 “  Ormanda gezinen adamın biri kelebeğin kozadan çıkmaya çalıştığını görürü. Kozadan çıkmaya çalışan kelebeği saatlerce izler. Sonra adam, kelebeğin kozadan çıkmak için çabalamaktan vazgeçtiğini, gücünün kalmadığını düşündü. Kelebeğe... Devamını Oku

  BİZ UYURKEN VÜCUDUMUZDA UYUR MU?

30 Ocak 2023 okunma
      İnsan kendini tanıdıkça, harika bir yaratılışa sahip olduğunu öğrenir. Vücudumuzun organları birbirine bağlı, makine gibi ömrümüz boyunca çalışır durur. Vücudumuzun uyumayan nöbetçileri var.     Gözümüzü yumduğumuzda uyuruz.... Devamını Oku

ŞU METRİSİN ÖNÜ

28 Ocak 2023 okunma
        “ Şu Metris’in önü alan, Bir tek seni sevgim gerisi yalan.”           Enver Karagöz; O bir öğretmendi. Demokrasiden yana, insan haklarını savunan, emekten haktan yana tavır alandı. O devrimciliği savunan insandı. Artvin TÖB-DER... Devamını Oku

YAŞAM SAVAŞCILARI

23 Ocak 2023 okunma
Hayat insanlar için güzeldir. Yaşamak için mücadele verilmelidir. Demirde altında birer madendir. Demir tabiatta bol miktarda bulunur ucuzdur. Altın elementi tabiatta zor bulunur pahalıdır. Yıl 1965 Tokat-Turhal’da Varvara( Manisa) mahallesinde ki Devrim İlkokulunda... Devamını Oku

Dr. ANOOSHİRVAN

24 Aralık 2022 okunma
     Dr. Anooshirvan Miandji ( Anuşirvan Miyancı) İranlı (Güney Azerbaycanlı) kendisi Türk’tür. Önce kimyacı, sonra felsefecidir. Halan Türkiye’de yaşamaktadır. 1995 yılından beri Ankara’da ikamet etmektedir. Gazi Üniversitesinde Eczacılık... Devamını Oku

DEĞMEN BENİM GAMLI YASLI GÖNLÜME

14 Aralık 2022 okunma
       Tokat’ta1910 yıllarında medrese mezunu imaretçi oğullarından Abdullah Sami Efendi nalbantlık yapardı. O yıllarda hayvan gücünden yararlanıldığı için nalbantlık önemli bir meslekti. Yaz aylarında ilçe, ilçe, köy, köy gezerek hayvanları... Devamını Oku

DENİZLİ

9 Kasım 2022 okunma
Manisa’nın Spil dağından aşağı, İzmir’e indiğinizde düz, verimli ova sizi karşılar. Yüksek yerlerinde zeytini, ovasında inciri, narı, üzümü tüm meyve çeşitleriyle sebzesini bulursunuz. Aydın ilinin kilometrelerce uzunlukta ki ovada yol aldıktan sonra... Devamını Oku

PLATON (EFLATUN)

5 Kasım 2022 okunma
    Platon Atina’da M Ö 428-427 veya 424-423 yılında doğmuştur. Çocukluğu aristokratik bir ortamda şekillenmiştir. Matematik, edebiyat, sanat, felsefeye yakın olmuştur. Gençliğinin bir bölümü Pelaponnes savaşlarına denk gelmiştir. Savaşla erken... Devamını Oku

ZEYTİN İLE İNCİR AĞACI

1 Kasım 2022 okunma
 Zeytinin yararlı, besleyici bir meyve olduğunu bilmeyen yoktur. İncirde zeytin kadar değerli bir meyvedir. Zeytin ile incir ağacını bilimsel olarak inceleyecek olursak, her iki ağaçta doğada ters çalışır. Bütün bitkiler gündüz oksijen verirken zeytin, incir... Devamını Oku

 BÜYÜK MÜBADELE DERNEĞİ

25 Ekim 2022 okunma
    İnsanlığa büyük acı veren dramın öyküsü mübadele! Sana sorulmadan, bir anda atanın, babanın, kendinin kazandığı, emek verip anılarla büyüdüğün toprakları terk etmek. Göz nurunu, aşlarını, umutlarını bıraktığın toprakların adıdır. (... Devamını Oku