son haberler

HALKEVLERİ

Yayınlanma Tarihi: 7 Mart 2022 okunma

Süleyman ERKAN s-erkan-12@hotmail.com

      Halkevlerinin yerini günümüzde Halk Eğitim Müdürlüğü, Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde yerini almıştır. Yaygın eğitimde büyük bir halk kitlesine eğitimi kesintisiz sürdürmektedir. 1932’li yıllarda halkevleri eğitimde büyük bir boşluğu doldurmuştur.

      Halkevleri derneği, Türkiye genelinde barınma, sağlık, eğitim, çevre, kadın, engelli haklarının savunulması ve geliştirilmesi için faaliyet gösteren dernektir. Halkevleri kamu yararına çalışan dernekler statüsünde olan bir sivil toplum kuruluşudur. Sloganı;( Halkın hakları var.)Kuruluşu; 19-Şubat-1932 Cuma. Statü; dernek. Amaç; İnsan hakları mücadelesi. Merkezi; Konur Sokak, no 8/9 Kızılay. Hizmet bölgesi; Türkiye. Genel başkanı Nebiye Merttürk. Genel sekreteri; Mustafa Eberli köse. Genel örgütleme sekreteri; Kutay Meriç. Kadın sekreteri; Şeyma Özbek. Resmi site; halkevleri. Org. tr

       Cumhuriyet döneminde ülkenin sosyal, kültürel kalkınmasında Cumhuriyet’in getirdiği değerlerin geniş halk kitlelerine ulaşması için, 14-Şubat- 1923 günü başta Ankara olmak üzere on dört il merkezinde halkevleri açılmıştır. Halkevleri Cumhuriyet ideolojisinin, özellikle 1930’lu yıllarında ki ekonomik, toplumsal koşulların bir ürünüdür. İkinci meşrutiyet döneminde uygulanan Türk Ocakları modelinin deneyimi, birikiminin yeni yapılanmada önemli bir payı vardır. Türk Ocakları’nın Cumhuriyet Halk Partisi ile bütünleşmesi durumu ortaya çıkmıştır. İleriki tarihlerde Türk Ocakları’nın devrimlere ilgisiz kaldığı öne sürülerek kapatılmıştır.

          Halkevleri CHP’nin halkçılık ilkesinin uygulanması, halkla bütünleşmesinin kuruluşları olarak tasarlandı. Dr. Reşit Galip halkevlerini kurma görevini üstlendi. “Cumhuriyet Halk Partisi’nin halkevleri ile takip ettiği gaye, milleti şuurlu, birbirini anlayan, birbirini seven ideale bağlı bir halk kütlesi halinde teşkilatlandırmaktır.”  Atatürk’ün aydınlanma kurumu halkevlerini açtı. “Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir, Fendir…” Cumhuriyet kurulurken toplam nüfusun % 10’ u okuryazar değildi. Halkevlerinin temel amacı; Cumhuriyet’in getirdiği değerlerin laik ve çağdaş bir toplum kurulması, örgütlenmesi için halka anlatılması, benimsetilmesi olarak görülmüştür.

      Halkevlerinin ulaşılamadığı köylere, mahallelere halkodalarının kurulmasına karar verilir. En az elli üye bulunması şartıyla halkodası açılabilecekti. 1940’ta ülke genelinde Yüz Kırk Bir halkodası açıldı. Halkevleri dokuz şube halinde örgütlenmiştir. 1- Dil, edebiyat, tarih şubesi. 2-  Güzel sanatlar şubesi. 3- Temsil ( tiyatro ve seyirlik oyunlar) şubesi. 4- Spor şubesi. 5- Sosyal yardım şubesi. 6- Halk dershaneleri ve kurs şubesi. 7- Kütüphane ve yayın şubesi. 8- Köycülük şubesi. 9- Müze ve sergi şubesi. Halkevi, halkodası bu faaliyetlerin en az üçünde faaliyet göstermelidir.

      Halkevleri sayesinde insanlar bir araya geliyor, sosyal konularda, kültür etkileşimini birbirlerine aktarıyorlardı. Bilmedikleri konuları, eğitilmiş insanlardan, kitaplardan öğreniyorlardı. İsteyerek, severek, yaşayarak, eğlenerek, sosyalleşerek öğrenmeyi kendilerine ilke edinmişlerdir. Halkın mutlaka her köy ve mahallede bir halkevi ve halkodası olması, günümüzde de gerekli olduğuna inananlardanım. Çalışan, üreten insanların mutlaka okumaya, öğrenmeye, araştırmaya ihtiyaçları vardır. Tek başına sevincini, üzüntünü, zenginliğini, yoksulluğunu paylaşamazsın. İnsan sosyal bir canlıdır, toplumla paylaşır.

          Halkevlerinin üye sayısı dört yılda 55.000’e ulaştı. Kütüphanelerdeki kitap sayısı 106.555 cildi buldu. 1938’de kitap sayısı 106.000, okuyucu sayısı 1.095.910; 1941’de kitap sayısı 419.250’ye, okuyucu sayısı 2.416.813’e ulaştı. Kütüphanelerde halkın okuma alışkanlığı kazandığı, öğrencilerin dersleri için referans kaynaklarının bulunduğu, boş zamanlarında ders çalışıp kitap okudukları yerler olmuştur. Kütüphanelere alınacak kitaplar bazı koşullara uymak zorundaydı. Türk devrimine karşı, yabancı rejim, ideolojileri tasvir eden, irticai zihniyeti hedefleyen, cinayet, intikam vakalarını telkin eden, ahlaki bakımdan düzeysiz yayınların kütüphanelere alınması yasaktı.

        Çok partili döneme geçişle, Demokrat Parti iktidara gelmişti. Halkevleri CHP’den bağımsız olsa bile Adnan Menderes halkevlerini kapatma niyetindeydi. Atatürk Devrimleri’nin hem bir eseri, hem koruyucusuydu. Halkevlerinin sonu köy enstitüleri gibi olması doğaldı.  CHP’lilerin protesto edip katılmadığı 8-Ağustos- 1951 tarihli oturumda, Halkevlerinin kapatılmasını öngören 5830 sayılı yasa, toplam üye sayısı 468 olan mecliste 340 evet oyu almıştır. Yasa 11-Ağustos- 1951 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Böylece halkevleri kapatılmıştır. Halkevlerinin kapatılmasıyla ülkenin aydınlanma pencerelerinden biri daha kapatılmıştı. Halkevlerinin kapatılması ülkemiz için yersiz, haksız bir yıkım olmuştur…

 

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

KARADENİZ YEŞİLDİR

29 Haziran 2022 okunma
    17 Haziran 2022 Cuma günü okullar yaz tatiline girecekler. Benim torunum da Giresun- Bulancak Cumhuriyet İlkokulu birinci sınıfı bitirip karne alacaktı. Karne alma töreninde bizde yanında olmak, mutluluğunu paylaşmak, hasret gidermek için Karadeniz Yeşilinde... Devamını Oku

SİYASET VE TOPLUM

15 Haziran 2022 okunma
  Siyaset, ülkenin kanunlar çerçevesinde toplumun dünya üzerinde ki refah, rahatını belirlemek için yapılan çalışmanın adıdır. Siyasetle uğraşanlar kurdukları parti tüzükleriyle, ülkeyi yönetmek için ülkede yaşayan insanlardan oy isterler. Demokrasinin... Devamını Oku

SÜMER BANK- ETİ BANK

9 Haziran 2022 okunma
     Kurtuluş savaşından hemen sonra ülkemizi kurtaran kahraman, ekonomimizi de taçlandırmalıydı. “Siyasi, askeri zaferlerle ne kadar büyük olursa olsun ekonomik zaferlerle taçlandırılmazsa kazanılan zaferler kalıcı olmaz. Az zamanda kaybedilir.” M.... Devamını Oku

KÖTÜ KOMŞU, ARKADAŞ

31 Mayıs 2022 okunma
            “Kötü komşu insanı hacet sahibi yapar.”  Dili tatlı, kalbi acı, aklı kötülüklerle dolu insandan her zaman zarar gelir. İnsanı insan yapan vasıflar vardır. Bu erdeme ulaşamayanlar her zaman birkaç eksiği vardır. Birey olarak... Devamını Oku

BAHÇEMİZE GELEN MİSAFİRLERİMİZ?

23 Mayıs 2022 okunma
        Bu gün havadan bulutlar kaybolmuş. Güneş tün çıplaklığıyla Sonbahar’a inat tüm canlılara ışıklarını saçmaktadır. 06-09-2020 günlerden Pazar. Bahçemdeki tel örgülerin arasında iri yarı beyazı fazla, sırtı sarı alacalı kedi,... Devamını Oku

 HAYAT NEDİR?

11 Mayıs 2022 okunma
     Hayat canlılara tanrı tarafından verilen en büyük armağandır. Bu kutsal armağanı tüm canlılarla paylaşarak, yaşayanlar mutlu olurlar. Mutlu olmayanların mutlaka bir sorunu vardır. (Eğitimsizlik, bilgisizlik, kıskançlık, sorumsuzluk, açgözlülük,... Devamını Oku

TRAFİK

4 Nisan 2022 okunma
    Trafik; motorlu taşıtların karayollarında kurallara uyarak, hal ve hareketlerine diyoruz. İnsan yaşamında da kurallara uyarsan, rahat bir hayatın yolunda mutlu olursun. Trafiğe uyan yol alır, uymayanın malını, canını alır. Yola çıkanlar tedbirini... Devamını Oku

 ŞAİRİN ŞİİRİ

21 Mart 2022 okunma
Sevgileri yol eyledim/ Gönlü gönlüme bağladım/ Sana can dostumsun dedim/ Postacı Ali Koç dostum var.- Uzundur incecik boyu/ Gülen yüze doyulur mu?/ Süleyman’ın içi dolu/ Şair Ali Koç dostum var.       Tek katlı bahçeli kerpiç evler arasından bir bebek... Devamını Oku

MIZRAP

16 Mart 2022 okunma
     Yıllar önce bayan gazeteci arkadaşımın babası ile tanıştım. Adı, Mızrap soyadı Şahin’di. Yaşadığı yer Tokat, Almus Görümlü kasabasındandı. Bana ilginç gelen müzik aleti, sazı çalan aletin adı mızraptı. Müzik sevdalısı bir insan... Devamını Oku

KARA TOPRAK

15 Şubat 2022 okunma
  Anama derinden sızlar yüreğim bak, Aklım durur, akmaz kan, taşlaşır yürek. Her canın anası var, sen anana bak, Birisi anam, öbürü kara toprak. Ana doyurandır, koruyup kollayan, Merhamet, sevgi, aşk ile sarmalayan. Hayata alışıp yürekte taht kuran,... Devamını Oku