son haberler

MIZRAP

Yayınlanma Tarihi: 16 Mart 2022 okunma

Süleyman ERKAN s-erkan-12@hotmail.com

     Yıllar önce bayan gazeteci arkadaşımın babası ile tanıştım. Adı, Mızrap soyadı Şahin’di. Yaşadığı yer Tokat, Almus Görümlü kasabasındandı. Bana ilginç gelen müzik aleti, sazı çalan aletin adı mızraptı. Müzik sevdalısı bir insan çocuğunun adının Mızrap koyması hem güzeldi, hem de ilk duyduğum için ilginçti.

       Mızrap ismini Almus ilçelerinde soruşturdum. Görümlü,  Kınık beldesinde ve Gevrek köyünde de Mızrap isimli insanlar vardı. Kınık ve Görümlüdeki Mızrap isimlilerle tanıştım. Yaşları atmışın üzerindeydi. Almus ilçesinde üç Mızrap ismi vardı. Belki de başkalarının adı da mızrap olan vardır.

      Mızrap kelimesi sıklıkla Türk dilinde kullanılan bir sözcüktür. Mızrap; Arapça dilinden Türkçemize geçmiştir. Türk Dil Kurumuna göre mızrap kelimesi şu anlama gelmektedir. “ Telli çalgıları çalmaya yarayan, kemik, maden, plastik veya özellikle kiraz ağacından yapılan alet, çalgı, tezene, pena…” Mızrabın eş anlamlısı; çalgıç, kemik, pena, tezenedir. Mızrapla, mızrak karıştırılabiliniyor. (p,k) son harfleri değiştiğinde anlamları da değişiyor. Mızrak; tahta saplı, sivri uçlu avcılıkta, savaşta kullanılan antik bir silahtır. Ucundaki sivriltilmiş sert uç ( taş, kemik ateşle sertleştirilmiş ahşap ya da metal) tahta sopa eklenmiştir. En sık görülen mızrak başı bıçak şeklindedir.

         “ Bu hayatta sevme. Sevsen bile belli etme… Çünkü seven sevilmez, sevilen kıymet bilmez.” Türk kültürünün vazgeçilmez müzik aleti sazdır. “ Saz çalmayan tel kadrini ne bilir.” Karacaoğlan. Çalıp söyleyenin, dinlemelere doyamadığımız çalgı aletinin adını bilmeden dinleriz.

       Kültür ve yaşam sayfamızda mızraplı, telli saz çeşidini tanıtalım, kadri kıymeti bilinsin istedim.

  Cura; Yörük çalgısı olarak geçer. Cura genellikle tek başına çalınmaz. Diğer sazlara eşlik eder.

  Cümbüş; Cümbüş, sap kısmı gövdeden ayrılabilen, çeşitli saplara farklı enstrümanlara çevrilebilen bir sazdır. Teknesi metalden yapılır.

   Kopuz; Bağlamanın atası olarak ifade edilir. Kopuzun icadı Orta Asya’ya kadar uzanır.

   Bağlama; Türk halk müziğinin ana enstrümanlarından bağlama yedi tellidir. Mızrapla çalındığı gibi parmakla da çalınır.

   Lavta; Uda benzeyen lavta Barok ve Klasik Türk Müziğinde kullanılır. Batı’ya Araplar tarafından götürülmüştür.

   Tambur; Mızrabı sert olması için kaplumbağa kabuğundan yapılır. Tambur Türk Müziğinde yaygın olarak kullanılır.

   Ud; Udun eskiden kiriş ya da sırma ile yapılan telleri bugün naylondan üretilmektedir. Eskiden tavuk kanadı ya da köseleden yapılan mızrap günümüzde plastikten yapılmaktadır.

        Bağlama ya da saz Türk Halk Müziğinde yaygın olarak kullanılan telli çalgı türüdür. Yörelere ve boyutlarına göre değişik isimlerle tanınır. Bağlama, divan sazı, bozuk, çöğür, kopuz, ırızva, cura, iki telli tambura v.b. Kullanılan tekniğe göre, parmakla çalma tekniğine “ şelpe ve dövme” denir. Saz, genellikle altta iki çelik ile bir sırma bam tel, ortada iki çelik ve üstte bir çelik ile bir sırma bam teli olmak üzere toplam yedi tellidir.

      Türküm türkü söylerim. Nerede bir saz çalan olursa, korkma yanına otur.  Ondan sana zarar gelmez. Her söz ve tını geçmişin öykülerini sözcüklerle anlatır sana… Tarihin acısını, sevincini, kahramanlığını süzerek Berrak bir şekilde kulağımıza ulaşan türküler. Mızrap, saz, söz sevdalılarına selam olsun.

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

   KOZA TIRTIL HİKÂYESİ

1 Şubat 2023 okunma
 “  Ormanda gezinen adamın biri kelebeğin kozadan çıkmaya çalıştığını görürü. Kozadan çıkmaya çalışan kelebeği saatlerce izler. Sonra adam, kelebeğin kozadan çıkmak için çabalamaktan vazgeçtiğini, gücünün kalmadığını düşündü. Kelebeğe... Devamını Oku

  BİZ UYURKEN VÜCUDUMUZDA UYUR MU?

30 Ocak 2023 okunma
      İnsan kendini tanıdıkça, harika bir yaratılışa sahip olduğunu öğrenir. Vücudumuzun organları birbirine bağlı, makine gibi ömrümüz boyunca çalışır durur. Vücudumuzun uyumayan nöbetçileri var.     Gözümüzü yumduğumuzda uyuruz.... Devamını Oku

ŞU METRİSİN ÖNÜ

28 Ocak 2023 okunma
        “ Şu Metris’in önü alan, Bir tek seni sevgim gerisi yalan.”           Enver Karagöz; O bir öğretmendi. Demokrasiden yana, insan haklarını savunan, emekten haktan yana tavır alandı. O devrimciliği savunan insandı. Artvin TÖB-DER... Devamını Oku

YAŞAM SAVAŞCILARI

23 Ocak 2023 okunma
Hayat insanlar için güzeldir. Yaşamak için mücadele verilmelidir. Demirde altında birer madendir. Demir tabiatta bol miktarda bulunur ucuzdur. Altın elementi tabiatta zor bulunur pahalıdır. Yıl 1965 Tokat-Turhal’da Varvara( Manisa) mahallesinde ki Devrim İlkokulunda... Devamını Oku

Dr. ANOOSHİRVAN

24 Aralık 2022 okunma
     Dr. Anooshirvan Miandji ( Anuşirvan Miyancı) İranlı (Güney Azerbaycanlı) kendisi Türk’tür. Önce kimyacı, sonra felsefecidir. Halan Türkiye’de yaşamaktadır. 1995 yılından beri Ankara’da ikamet etmektedir. Gazi Üniversitesinde Eczacılık... Devamını Oku

DEĞMEN BENİM GAMLI YASLI GÖNLÜME

14 Aralık 2022 okunma
       Tokat’ta1910 yıllarında medrese mezunu imaretçi oğullarından Abdullah Sami Efendi nalbantlık yapardı. O yıllarda hayvan gücünden yararlanıldığı için nalbantlık önemli bir meslekti. Yaz aylarında ilçe, ilçe, köy, köy gezerek hayvanları... Devamını Oku

DENİZLİ

9 Kasım 2022 okunma
Manisa’nın Spil dağından aşağı, İzmir’e indiğinizde düz, verimli ova sizi karşılar. Yüksek yerlerinde zeytini, ovasında inciri, narı, üzümü tüm meyve çeşitleriyle sebzesini bulursunuz. Aydın ilinin kilometrelerce uzunlukta ki ovada yol aldıktan sonra... Devamını Oku

PLATON (EFLATUN)

5 Kasım 2022 okunma
    Platon Atina’da M Ö 428-427 veya 424-423 yılında doğmuştur. Çocukluğu aristokratik bir ortamda şekillenmiştir. Matematik, edebiyat, sanat, felsefeye yakın olmuştur. Gençliğinin bir bölümü Pelaponnes savaşlarına denk gelmiştir. Savaşla erken... Devamını Oku

ZEYTİN İLE İNCİR AĞACI

1 Kasım 2022 okunma
 Zeytinin yararlı, besleyici bir meyve olduğunu bilmeyen yoktur. İncirde zeytin kadar değerli bir meyvedir. Zeytin ile incir ağacını bilimsel olarak inceleyecek olursak, her iki ağaçta doğada ters çalışır. Bütün bitkiler gündüz oksijen verirken zeytin, incir... Devamını Oku

 BÜYÜK MÜBADELE DERNEĞİ

25 Ekim 2022 okunma
    İnsanlığa büyük acı veren dramın öyküsü mübadele! Sana sorulmadan, bir anda atanın, babanın, kendinin kazandığı, emek verip anılarla büyüdüğün toprakları terk etmek. Göz nurunu, aşlarını, umutlarını bıraktığın toprakların adıdır. (... Devamını Oku