son haberler

SÜMER BANK- ETİ BANK

Yayınlanma Tarihi: 9 Haziran 2022 okunma

Süleyman ERKAN s-erkan-12@hotmail.com

     Kurtuluş savaşından hemen sonra ülkemizi kurtaran kahraman, ekonomimizi de taçlandırmalıydı. “Siyasi, askeri zaferlerle ne kadar büyük olursa olsun ekonomik zaferlerle taçlandırılmazsa kazanılan zaferler kalıcı olmaz. Az zamanda kaybedilir.” M. Kemal Atatürk. 1920 İzmir. İnsanların çalışmaya, üretmeye, teknolojiye ayak uydurması gerekliydi. Geniş bir toprak parçası, üzerinde cahil, bilime inanmayan, okuma yazma bilmeyen toplulukla ulus olup, kalkınmak mümkün olamazdı. Cumhuriyeti kurduktan sonra ilk işi eğitim-öğretim seferberliğini başlatmak olmuştur. Ülkenin dört bir yanında köy enstitüleri açılarak yoksul, fakir milletin çocukları okuma yazma öğrenerek öğretmen oldular.

       Verimli topraklardan ürettiğimiz endüstri ürünleri işleyerek kalkınmanın yolunu açmalıydık. Sümerbank özel bütçenin temelini oluşturan katma bütçeli idare uygulamasının başladığı 1933 yılı kuruluş ticari nitelikli mal üreten kuruluştur.  Tekstil sayısı ile aynı anda banka kanununda 11-Temmuz -1933 tarihinde Atatürk tarafından Sümerbank ismi verildi. İlk büyük tesis, Eylül 1935 de Kayseri de kuruldu.

        Sümerbank holding ( 1933-1935) Kurucusu Mustafa Kemal Atatürk. Garip oğlu şirketler topluluğuna kurulması için görev verildi. Sloganı; “ Türkiye’yi Sümerbank’ı çok seviyorum. Atatürk savaştan yeni çıkmış Türk milletini kalkındırmak, geliştirmek amacıyla 1933’te Sümerbank,1935’te Etibank’ı kurdu. Anadolu topraklarında ilk imparatorluğu kuran halk; günümüzde ki adı Hititlerdi.”Hitit” sözcüğü Fransızca da söylendiği biçimiyle dilimize “Eti” olarak geçmiştir. Atatürk geçmiş uygarlığa sahip çıkmak için ismini “Eti Bank” koymuştur.

           Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında 1925’te “ Dostluk ve tarafsızlık anlaşması” imzalandı. Anlaşma ile diplomatik temsilciler kurularak, ekonomik ilişkilerimizde gelişti. Ruslar Adana da yöneticileri pamuk üretimine yönlendirdi. Adana da bez fabrikası kurulması için 8,5 milyon liralık kredi verdi. Kayseri de, Nazilli de tekstil fabrikası kurulacak. Bu fabrikalar iç piyasa ihtiyacını ve dış satımını öne çıkaracaktı. Türkiye tekstil yolunda çağdaş adımlarını emin adımlarla atmaya başlamıştı.

       Nazilli Sümerbank basma fabrikası devlet eliyle kurulan ilk basma fabrikasıdır. Tarımda verimliliği artırmak, bilimsel projeler oluşturmak için 1925’te Adana’da tohum ıslah komisyonu kuruldu. Amerika’dan kırk çeşit tohum getirildi. Nazilli de pamuk istasyonu kuruldu. Eğitimini Amerika da yapmış, Celal İğriboz Türkiye’ye getirildi. İstasyonda yapılan çalışmalarda yirmi sekiz adet pamuk çeşidi geliştirildi. Eğe bölgesinde pamuk üretimi yapıldı. Nazilli Sümerbank basma fabrikasının temeli atıldı. Bedeli narenciye karşılığı ödenmek üzere Sovyetler Birliğinden kredi, teknik destek alınarak başlandı. Yüz yirmi Sovyet mühendisi, çevre il, ilçelerden gelen dört bine yakın işçilerle geceli gündüzlü çalışılmaya başlandı. On sekiz ay gibi bir sürede makineler çalışır durumda kuruldu. Fabrika beş milyon liraya mal olması planlanırken sekiz milyon liraya mal oldu. Fabrikanın içine marangoz, dökümhane, kaynak, demirhane, teneke işleri yapan bölümlerle, elektrik-su ihtiyacını karşılamak için elektrik, su santralleri kuruldu. Çevreye binlerce ağaç dikildi.  9-Ekim-1937’de fabrikanın açılışına gitmeyi çok arzuluyordu. Atatürk zor yürüyor, koluna Celal Bayar girerek yürüyordu. Ulu önderin açılışını yaptığı son fabrika Sümerbank basma fabrikası… Atatürk; coşku içinde ki halkı müdüriyet binası balkonundan selamladı. Açılış konuşması bittikten sonra erkekli, kadınlı Atatürk’ün önünden geçit töreni tapıldı. Atatürk kırmızı kurdeleyi kesti. Sarı madenden yapılmış” Sümerbank” harfleri ile yapılmış anahtarla fabrikanın kapısını açtı. Atatürk;” İşte bu bir musiki’dir…” dedi.

         

       Atatürk döneminde demir-çelik tesisleri, çimento fabrikaları, kâğıt- selüloz fabrikaları yapıldı. 14-Haziran-1935 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün girişimiyle Türkiye’nin yer altı kaynaklarını işletmek, değerlendirmek sanayinin ihtiyacı olan, endüstriyel hammaddeleri, enerjiyi üretmek için geliştirip kurdu. Sümerbank’ta, Etibank’ta ayrı, ayrı olması gerekliydi. Sümerbank yatırımlar yapmalı, Etibank yatırımları desteklemeliydi.

      Bir şehre fabrika kuracaksın, iş-aş vereceksin. Çocuklara kreş, okul açacaksın. Fabrikanın bünyesinde kırk yataklı hastane kuracaksın. Çalışanlarına konut, yeni teknolojiyi anlatıp üreteni bilgilendireceksin. O yokluk döneminde bunun adına gelişme, kalkınma denirdi.

        1987 yılında Sümerbank’ın özelleştirilmesi kararı alındı. Sümerbank Kamu Ortaklığı İdaresi’ne devredildi. 1988’de Sümerbank şirketler topluluğu kuruldu. 24 Ekim 1995’te Garip oğlu Şirketler topluluğuna 103,4 milyon dolara satılarak özelleştirildi. Sümerbank 21 –Aralık-1992’de TMSF’ YE devredildi. Daha sonra 9- Ağustos- 2001 tarihinde oyak grubuna satıldı.

        “Tam bağımsızlık ancak ekonomik bağımsızlıkla olur.” Atatürk

          Türk milletinin tüm fertleri mutlaka Sümerbank ürünlerini kullanmıştır. Çizgili pijamasından, klüze önlük olarak tabir edilen ilkokul önlüklerinin kumaşları, deri ayakkabıları, takım elbiselikleri, gömlekleri, kemerleri… Giyimde aklınıza ne gelirse Sümerbank’ta bulunurdu.  Arza Akan, dünya güzeli olduğunda üzerinde Sümerbank’ın ürettiği elbise bulunmaktaydı.

        Atatürk’ün ve arkadaşlarının bin bir emekle kurduğu bu sanayilere neden sahip çıkıp geliştirmedik. Atatürk’ün savaştan çıkmış bir milleti kalkındırıp, gelişmesi için kurduğu fabrikalar, sanayi kuruluşları önce özelleştirilip, sonra kapatıldı. Sizce neden? Kapatma yerine çağın teknolojilerini kullanıp geliştirsek olmaz mıydı? Günümüzün modası özelleştirip, kapatacaksın, dış ülkelerden ürün alacaksın. Pahalı olsun yerli Türk ürünü olsun. “Yerli malı yurdun malı her Türk onu kullanmalı.”

 

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

DENİZLİ

9 Kasım 2022 okunma
Manisa’nın Spil dağından aşağı, İzmir’e indiğinizde düz, verimli ova sizi karşılar. Yüksek yerlerinde zeytini, ovasında inciri, narı, üzümü tüm meyve çeşitleriyle sebzesini bulursunuz. Aydın ilinin kilometrelerce uzunlukta ki ovada yol aldıktan sonra... Devamını Oku

PLATON (EFLATUN)

5 Kasım 2022 okunma
    Platon Atina’da M Ö 428-427 veya 424-423 yılında doğmuştur. Çocukluğu aristokratik bir ortamda şekillenmiştir. Matematik, edebiyat, sanat, felsefeye yakın olmuştur. Gençliğinin bir bölümü Pelaponnes savaşlarına denk gelmiştir. Savaşla erken... Devamını Oku

ZEYTİN İLE İNCİR AĞACI

1 Kasım 2022 okunma
 Zeytinin yararlı, besleyici bir meyve olduğunu bilmeyen yoktur. İncirde zeytin kadar değerli bir meyvedir. Zeytin ile incir ağacını bilimsel olarak inceleyecek olursak, her iki ağaçta doğada ters çalışır. Bütün bitkiler gündüz oksijen verirken zeytin, incir... Devamını Oku

 BÜYÜK MÜBADELE DERNEĞİ

25 Ekim 2022 okunma
    İnsanlığa büyük acı veren dramın öyküsü mübadele! Sana sorulmadan, bir anda atanın, babanın, kendinin kazandığı, emek verip anılarla büyüdüğün toprakları terk etmek. Göz nurunu, aşlarını, umutlarını bıraktığın toprakların adıdır. (... Devamını Oku

DOSTLUK AÇ BIRAKMAZ

15 Ağustos 2022 okunma
   Yaşarken, yaşatırsan zenginsindir. Yaşarken yok eder, kurutursan, öfken ve kininle barışık olursan yoksul, perişansındır. Bazen insanlar varlıkta yokluk çekerler. Sebebi cahillik, görgüsüzlüktür. Bazıları da “ benim kimseye ihtiyacım yok!” Derler.... Devamını Oku

BAYRAM PAYLAŞMAKTIR

8 Temmuz 2022 okunma
    Dini, milli bayramlar; sevinci, mutluluğu, maddiyatı, kazanılan zaferleri birlik içinde paylaşmaktır. “Sevinçler paylaşıldıkça çoğalır, acılar paylaşıldıkça azalır.”      Arife günü her evde hazırlıklar yapılır. Temizliktir, çevre... Devamını Oku

KARADENİZ YEŞİLDİR

29 Haziran 2022 okunma
    17 Haziran 2022 Cuma günü okullar yaz tatiline girecekler. Benim torunum da Giresun- Bulancak Cumhuriyet İlkokulu birinci sınıfı bitirip karne alacaktı. Karne alma töreninde bizde yanında olmak, mutluluğunu paylaşmak, hasret gidermek için Karadeniz Yeşilinde... Devamını Oku

SİYASET VE TOPLUM

15 Haziran 2022 okunma
  Siyaset, ülkenin kanunlar çerçevesinde toplumun dünya üzerinde ki refah, rahatını belirlemek için yapılan çalışmanın adıdır. Siyasetle uğraşanlar kurdukları parti tüzükleriyle, ülkeyi yönetmek için ülkede yaşayan insanlardan oy isterler. Demokrasinin... Devamını Oku

KÖTÜ KOMŞU, ARKADAŞ

31 Mayıs 2022 okunma
            “Kötü komşu insanı hacet sahibi yapar.”  Dili tatlı, kalbi acı, aklı kötülüklerle dolu insandan her zaman zarar gelir. İnsanı insan yapan vasıflar vardır. Bu erdeme ulaşamayanlar her zaman birkaç eksiği vardır. Birey olarak... Devamını Oku

BAHÇEMİZE GELEN MİSAFİRLERİMİZ?

23 Mayıs 2022 okunma
        Bu gün havadan bulutlar kaybolmuş. Güneş tün çıplaklığıyla Sonbahar’a inat tüm canlılara ışıklarını saçmaktadır. 06-09-2020 günlerden Pazar. Bahçemdeki tel örgülerin arasında iri yarı beyazı fazla, sırtı sarı alacalı kedi,... Devamını Oku